ಡಾ. ರವಿಕಿರಣ ಪಟವರ್ಧನ
ಪಟವರ್ಧನ ಆಯುರ್ವೇದ
ಶಿರಸಿ – 581401
ರಾಖಿ ಪೂರ್ಣಿಮೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಕೈಗೆ ದಾರ ಕಟ್ಟುವ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ. ಅದು ರಕ್ಷಣೆ, ಗೌರವ, ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಸಹೋದರತ್ವದ ಸಂಕೇತ. ರಕ್ತಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದವರನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಯ ಬಂಧದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುವ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಪೂರ್ವ ಪರಂಪರೆ ಇದು.
ಬೆಳವಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಮತ್ತು ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ವೀರಗಾಥೆ
ರಾಖಿ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ಪವಿತ್ರ ಬಂಧವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವಾಗ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಥೆ ಬೆಳವಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಮತ್ತು ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಪ್ರಸಂಗ.
ಇಂದಿನ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೈಲಹೊಂಗಲ ತಾಲೂಕಿನ ಬೆಳವಡಿ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಸೋದೆಯ ಮಹಾರಾಜ ಮಧುಲಿಂಗ ನಾಯಕರ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದಳು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಧೈರ್ಯ, ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಬೆಳವಡಿಯ ರಾಜ ಈಶಪ್ರಭುವನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿ ರಾಣಿಯಾದಳು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ದಕ್ಷಿಣ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಬೆಳವಡಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷ ಉಂಟಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಕಥನ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಈಶಪ್ರಭು ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದ ನಂತರವೂ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವತಃ ಕುದುರೆಯೇರಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿ ಪ್ರತಿರೋಧ ನೀಡಿದಳು ಎಂಬುದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪರಂಪರೆ.
ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಧೈರ್ಯ, ಯುದ್ಧನೈಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗೌರವ ಮರಾಠ ಸೈನ್ಯವನ್ನೇ ಬೆರಗುಗೊಳಿಸಿತು ಎಂಬ ಕಥೆ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ. ನಂತರ ಆಕೆಯ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಆಕೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಎದುರಾಳಿ ಎಂದು ನೋಡದೆ, ವೀರ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿದರು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ.
ಬೆಳವಡಿ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮರಳಿ ನೀಡಿದರು ಎಂಬ ಕಥನವೂ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯಾದವಾಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಪುತ್ರ ನಾಗಭೂಷಣನನ್ನು ಮಮತೆಯಿಂದ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಶಿಲ್ಪವಿದೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯೂ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ರಾಖಿ ಕಟ್ಟಿ ಅವರನ್ನು ಸಹೋದರನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಳು ಎಂಬ ಜನಪದ ಕಥೆಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ರಕ್ತಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಹೋದರತ್ವ ಮೂಡಬಹುದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಕಥೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸವೇ? ಜನಪದ ಸ್ಮೃತಿಯೇ?
ಆದರೆ ಇಂತಹ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಇತಿಹಾಸದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅಗತ್ಯ.
ಮಲ್ಲಮ್ಮ–ಶಿವಾಜಿ ಸಂಬಂಧದ ಎಲ್ಲ ವಿವರಗಳಿಗೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟ ದೃಢೀಕರಣವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಳವಡಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಸ್ವತಃ ಭಾಗವಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ; ಅವರ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳೇ ಯುದ್ಧ ನಡೆಸಿದ್ದರು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕ–ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ವೀರಗಾಥೆಯಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ.
ಆದರೆ ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳು ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿದರೂ, ಈ ಕಥೆಯ ಮಾನವೀಯ ಸಂದೇಶ ಮಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟ.
ಈ ಕಥೆ ನಮಗೆ ಹೇಳುವುದೇನು?
ಸ್ತ್ರೀಯ ಶೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಇರಬೇಕು.
ಸ್ವಾಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಗಡಿ ಇರಬಾರದು.
ವೀರತ್ವಕ್ಕೆ ಭಾಷೆ, ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯದ ಬೇಧವಿಲ್ಲ.ಎದುರಾಳಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ನಿಜವಾದ ದೊಡ್ಡತನ.
ಮಲ್ಲಮ್ಮ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದಳು ಎಂಬುದು ಈ ಕಥೆಯ ಜೀವಾಳ. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಆಕೆಯ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದರು ಎಂಬ ಜನಪದ ಸಂದೇಶ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮಹತ್ವದ್ದು.
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವುದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ವಿಜಯ. ಆದರೆ ಎದುರಾಳಿಯ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸುವುದು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡ ಮಾನವೀಯ ವಿಜಯ.
ಇದೇ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ—ವೀರತ್ವಕ್ಕೆ ಗೌರವ, ಸ್ತ್ರೀಗೆ ಮಾನ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಮೌಲ್ಯ.
ರಾಖಿಯ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ
ರಾಖಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ “ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ” ಎಂಬ ವಾಗ್ದಾನವಲ್ಲ.
ಅದು—
“ನಿನ್ನ ಗೌರವವನ್ನು ನಾನು ಕಾಪಾಡುತ್ತೇನೆ.”
“ನಿನ್ನ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತೇನೆ.”
“ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾಗಿ ನೋಡುತ್ತೇನೆ.”ಎಂಬ ಪರಸ್ಪರ ವಿಶ್ವಾಸದ ಸಂಕೇತ.
ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಖಿ ಕಟ್ಟುವಾಗ ಸಹೋದರಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಸಹೋದರನದ್ದೆಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅಣ್ಣ–ತಂಗಿ ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರರ ಗೌರವ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಸಂಬಂಧ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುವುದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ.
ರಾಖಿ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ಈ ಪವಿತ್ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರನಾರಿ ಬೆಳವಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಅಪ್ರತಿಮ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸೋಣ. ಜನಪದ ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಗೌರವದ ಆದರ್ಶವನ್ನೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರನಾರಿ ಬೆಳವಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮಗೆ ಶತ ಶತ ನಮನಗಳು!
ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ಗೌರವಪೂರ್ವಕ ನಮನಗಳು!
ಅಣ್ಣ–ತಂಗಿಯ ಪವಿತ್ರ ಬಂಧಕ್ಕೆ ಹಾರ್ದಿಕ ಶುಭಾಶಯಗಳು!
«“ರಕ್ಷಣೆಗಿಂತ ಮೊದಲು ಗೌರವ; ಸಂಬಂಧಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಮಾನವೀಯತೆ.”»
ರಾಖಿ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ಹಾರ್ದಿಕ ಶುಭಾಶಯಗಳು! 🇮🇳🙏
Leave a Reply